Ajanı kim bulunduruyor? Yapay zeka pilotu için bulundurma hükümleri
Türk hukuku, bakılan bir canlının verdiği zararı kimin ödeyeceğini uzun süredir biliyor. Bu kural bir ajan davasını tek başına çözmüyor ama daha dar bir iş için ödünç alınmaya değer: pilot protokolünüz bulunduranı, bir olay sizin yerinize belirlemeden önce belirliyor mu?
Özerk bir ajan, OpenAI’ın test kum havuzundan bir sıfır gün açığını kullanarak çıkıp üretim altyapısına ulaştığında, olaya ilişkin notumda eski bir kurala uzanmıştım. Türk Borçlar Kanunu’nun 67. maddesine göre bir hayvanın bakımını ve yönetimini sürekli ya da geçici olarak üstlenen, gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe hayvanın verdiği zararı gideriyor; hayvanı bir başkası ya da başkasına ait bir hayvan ürkütmüşse bulunduran zarar görene karşı yine sorumlu, ürkütene rücu hakkı ise saklı. Bunu yerleşik doktrin olarak değil analoji olarak öneriyorum; koşulları gerçekleşirse, önemli ölçüde tehlike arz eden işletmelere ilişkin 71. maddedeki tehlike sorumluluğu daha yakın bir karşılık olabilir. Ama protokol dili olarak bu eski kural hakkını veriyor.
Analoji, her yapay zeka pilotunda yazılı olarak yanıtlanması gereken üç soruyu ekibin önüne koyuyor. Birincisi, bakım ve yönetimin kimde olduğu; buradaki cevap tedarikçi logosu değil, aşama başına adı yazılı bir kişi olmalı. İkincisi, zararı önleyecek özenin neyle gösterileceği; yetki çerçevesi, değişiklik kapısı ve çalışma kayıtları bu ispatta kullanılabiliyor, yeter ki bir şey ters gittikten sonra derlenmiş değil, öncesinden tutulmuş olsunlar. Üçüncüsü, ajanı kimin ürküttüğü. Ajanı yönlendiren zehirli bir belge ürkütmenin bugünkü hâli; arkasındakini teşhis etmeyi mümkün kılan şey kayıtlar, rücu ise ayrıca sözleşmesel ya da kanuni bir dayanak istiyor.
AB’de ayakta kalan araç ürün sorumluluğu; yenilenen Ürün Sorumluluğu Direktifi, yapay zeka sistemleri dahil yazılımı ürün tanımına alıyor ve 9 Aralık 2026’dan sonra piyasaya sürülen ürünlere uygulanacak; ayrı yapay zeka sorumluluk direktifi önerisi ise Ekim 2025’te geri çekildi. Türk kanunlarında ajanlara özgü bir hüküm henüz yok, yani protokol sözleşmeyle dağıtılabileni dağıtıyor, kalanı kanunların koyduğu yerde duruyor.
Bunların hiçbiri yasa beklemez. Bulunduranı belirleyin, özen standardını yazın ve olası bir rücunun hangi kayıtlara dayanacağına baştan karar verin. Bu üç satırı hiç ihtiyaç duyulmayacak bir protokole yazmayı, bir şey ters gittikten sonraki hafta hafızadan kaleme almaya yeğlerim.
Yayım · Son güncelleme · 2 dk okuma
Kaynaklar
Sonraki yazı: Kendi ajan iş akışınızı kurmak: tasarım ekranı hukuk ekibine ne kazandırır →