Pazaryeri sıralaması ve algoritmik hesap verebilirlik: hukuk liderinin soruları

Üç ayrı hukuk düzeni, sıralamayı belgelenmesi gereken bir hukuki alan hâline getirdi. AB Dijital Hizmetler Yasası, öneri sistemi kullanan her çevrimiçi platformun bu sistemin temel parametrelerini hüküm ve koşullarında belirtmesini istiyor; yalnız çok büyük platformlara ise ayrıca, profil çıkarmaya dayanmayan en az bir seçenek sunma yükümlülüğü getiriyor. Platformdan İşletmeye (P2B) Tüzüğü, çevrimiçi aracılık hizmetleri için temel sıralama parametrelerinin hüküm ve koşullarda belirtilmesini zorunlu kılıyor. Türkiye aynı alanı tek bir metinle değil, ayrı ayrı düzenlemelerle karşılıyor. Elektronik Ticaret Kanunu sıralama bakımından yalnızca, nesnel bir ölçüte dayanmadan satıcının sıralamada geriye düşürülmesini yasaklıyor. Sıralama parametrelerini açıklama yükümlülüğü Aralık 2022 tarihli uygulama yönetmeliğinde yer alıyor ve kamuya değil, aracılık sözleşmesi üzerinden satıcıya karşı doğuyor. Tüketiciye sıralamanın hangi ölçütlere göre kurulduğunu gösterme ve reklama dayanan sıralama sonuçlarını reklam olarak işaretleme yükümlülüğü ise tüketicinin korunması mevzuatına dayanan reklam yönetmeliğinden geliyor.

Yaptırım soyut bir tehdit değil. Avrupa Komisyonu, 23 Nisan 2025'te Dijital Piyasalar Yasası kapsamındaki ilk ihlal kararlarını açıkladı; Apple'a yönlendirmeyi engelleyen (anti-steering) kısıtlamaları nedeniyle 500 milyon euro, Meta'ya "onayla ya da öde" modeli nedeniyle 200 milyon euro ceza kesti. Kararların hiçbiri sıralamayla ilgili değildi; ancak geçit bekçisi (gatekeeper) olarak belirlenen platformlar bakımından DMA, sıralamada, dizinlemede ve taramada kendi hizmetini kayırmayı ayrıca ve başlı başına bir ihlal sayıyor.

Bu yüzden kendi ürün ekibime yönelteceğim sorular oldukça somut. Bir ürünü listede yukarı ya da aşağı taşıyan parametreler hangileri ve bunları açıkça ifade edebiliyor muyuz? Kendi ürünlerimiz bu kurgunun neresinde yer alıyor? Ağırlıklandırmayı kim değiştirebiliyor ve bu değişiklik kayıt altına alınıyor mu? Kanun temel parametreleri istiyor; iyi yönetişim ise bir adım öteye geçip karar kaydı tutuyor. Bir ticari kullanıcı ya da düzenleyici, bir rakibin neden üstte çıktığını sorduğunda, hafızaya değil kayda dayanarak yanıt verebiliyor muyuz?

Kendi sıralamasını açıklayamayan bir sistem, şikâyet bekleyen bir sorumluluktur. Açıklamayı önceden yazıya dökmek, o soru sorulmadan hazırlıklı olmaktır; o açıklamayı taşıyan değişiklik kaydının yeri de bildirimlerinizle aynı kuyruktur.

Yayım 11 Temmuz 2026 · Son güncelleme 12 Ağustos 2026

Sonraki yazı: Hukukta yapay zeka: geliştirmek mi, satın almak mı, uyarlamak mı? →