Yapay zeka yönetişimi ve değişiklik kapısı

Kimin için

Şirketin tamamına yapay zeka için evet demesi istenen ve daha önce neye evet dediğini yazacak bir yeri olmayan ekiplere. Birden fazla araç ya da akış çalıştıran departmanlarda bu tasarımın bir kontrolü olarak gerekli hâle gelir; tek araç varken de kurulur.

Sicil bugünden başlar; sonradan hazırlanan bir envanter, değişiklikler yapıldığı sırada tutulmuş onayların ve çalıştırma kayıtlarının yerini tutmaz.

Tetikleyici

Yeni bir yapay zeka kullanımı ya da canlıda çalışan bir akışın modelinde, komutunda, kaynak kümesinde ya da bir entegrasyonunda yapılan bir değişiklik. Bir olay da tetikleyicidir.

Aşamalar

1. 01

   Sicile kayıt

   Akış tek bir kayıtla sicile girer: amacı, sahibi, dokunduğu veri ve hangi iş birimi için çalıştığı. Amaç, uzman olmayan bir kişinin okuyabileceği tek cümleyle yazılır.

2. 02

   Yetki çerçevesi ve kaynaklar

   Akışın neyi okuyabildiği, neyi tutabildiği ve ne yapabildiği yazılır, sürümlenir ve kaynakları adıyla listelenir.

3. 03

   Sorumlu avukatın adlandırılması

   İmzayı atacak kişi rolüyle ve adıyla yazılır. Bu ad belirsizse ilk çıktı o adı bulmaktır.

4. 04

   Altın setin bağlanması

   Akışın altın seti sicile bağlanır ve sürüm numarası taşır.

5. 05

   Değerlendirme

   Küme çalıştırılır, sonuç geçti ya da kaldı olarak kaydedilir. Ara bir sonuç yoktur.

6. 06

   Değişiklik kapısı

   Bir değişiklik canlıya çıkmadan önce küme yeniden çalışır. Kalan bir kapı değişikliği durdurur ve yayın kararı adı belli bir kişide kalır. Onay kararı, kanıtıyla birlikte sicil kaydına bağlanır.

7. 07

   Dönemsel gözden geçirme ve olay

   Sicil sabit bir dönemde gözden geçirilir; güncelliğini yitirmiş bir kayıt bulgu sayılır. Her olay sicile bir kayıtla ve mümkünse kümeye yeni bir örnekle kapanır.

Aşama 06 tek resimde. Bu, canlı bir akışın ya da pilotun sonucu değil, örnek bir kapıdır. Değişiklik canlıya çıkmadan her madde kontrol edilir; kalan bir madde değişikliği durdurur.

Bunlar kapının kontrolleridir, bir sonuç değildir. Bu sitede sonuç yayımlanmaz.

Ajan neyi okuyabilir, neyi tutabilir, ne yapabilir

Bunlar yetki çerçevesinin örnek alanlarıdır, gerçek bir dosya değildir. Bu sitede hiçbir gerçek dosya içeriği yer almaz.

Ajan sicili, değerlendirme sonuçlarını, değişiklik taleplerini ve kayıtlı akışların yetki çerçevelerini ve sürüm geçmişlerini okuyabilir. Sürümleri, tarihleri ve sonuçları tutar. Kümeyi çalıştırabilir, sonucu raporlayabilir, eksik alanları işaretleyebilir ve kümesi geçmemiş bir yayını durdurabilir. Bir akışı onaylayamaz, bir değişikliği yayına alamaz, sicilden kayıt silemez ve bir kaydın üzerine yazamaz. Bir düzeltme, adı belli bir yazarın yazdığı yeni bir kayıttır. Kapıyı ajan çalıştırır; kapıyı yalnızca adı belli bir kişi açar.

İnsanın imzaladığı yer

Aşama 06; imzalayan, o değişikliği onaylama yetkisi olan kişidir. Bu akışta imza, bir değişikliğin yayına çıkması demektir ve sitenin en çok tekrarladığı cümlenin karşılığıdır.

Onaylayanın önüne üç şey gelir: değişikliğin kendisi, altın setin yeniden çalıştırılmış sonucu ve yetki çerçevesinin değişip değişmediği. Üçü de yoksa kapı açılmaz.

O adın bugün belirsiz olması sık görülür. Belirsizse, adı bulmak pilotun ilk çıktısıdır.

Kayıtta ne bulunur

Sicilde her canlı akış için tek bir kayıt bulunur.

Pilotun ölçütü

Önerim: sicilde kaydı eksiksiz ve güncel olan ve son değerlendirmesi geçmiş canlı akışların oranı. Başlangıç ölçümü ilk gün gerçekte kaç akışın çalıştığı sayılarak alınır ve o sayı genellikle sanılandan yüksektir.

Kritik hata sınıfı: sicilde görünmeyen bir akışın canlıda çalışıyor olması. O sınıfta tolerans sıfırdır. Bu ölçüt seçildi çünkü cevabı bir sayıdır ve sayının kaynağı sicilin kendisi. Kurumun kendi ölçütü varsa o kullanılır.

Birlikte çalıştığı sistemler

Politikalarınız bugün nerede duruyorsa orası. Bu, bir yazılım olmadan önce bir sicildir. Türkiye tarafında kişisel veri envanteri ve gerekiyorsa VERBİS kaydıyla bağ kurulur. Avrupa tarafında, Yapay Zeka Tüzüğünün 50. maddesindeki şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026 tarihinden bu yana uygulanıyor ve gerektirdiği belgeler sicile bağlanır.

LEXSAS hiçbir ürünün bayisi değildir ve hiçbiri için sertifikalı entegrasyon iddiasında bulunmaz. Tarihlerin ayrıntısı AB Yapay Zeka Tüzüğü yazısında.

Tutulan bir tablodaki sicil, tutulmayan bir platformdaki sicilden daha işe yarardır.

İlk hafta

1. gün

Kapsam görüşmesi. Sicilin kimin olduğu, hangi akışları kapsadığı, kimin onayladığı ve tek ölçüt.

2. ve 3. gün

Envanter. Kurumda gerçekte kaç yapay zeka aracı ve akışı çalışıyor. Cevap genellikle beklenenden uzun çıkar.

4. gün

Sicil şablonu yazılır, siz okuyup düzeltirsiniz ve ilk üç akış sicile girer.

5. gün

Değişiklik kapısı tanımlanır, ilk altın set kurulur, eksiklerin listesi çıkarılır ve pilot tarihleri sabitlenir.

Sıra her çalışmada kapsam yazısına göre belirlenir; yukarıdaki dizilim bir taahhüt değil, işin olağan sırası.

Çıkış şartları

Çalışma biterse kurumda kalanlar, dışa aktarılabilir biçimde:

• Sicilin kendisi ve bütün kayıtları
• Sicil ve yetki çerçevesi şablonları
• Değişiklik kapısının tanımı ve eşikleri
• Olay müdahale planı
• Altın setler ve değerlendirme sonuçları

Asıl varlık sicildir. Bir denetçinin, bir yönetim kurulunun ya da bir düzenleyicinin istediği belge odur; tutmak, sonradan kurmaktan kolaydır.

Sicil ve bu çıktılar, çalışmanın ilk gününden itibaren kurumundur ve dışa aktarılabilir biçimde tutulur.

Üç soru